5 hiểu lầm phổ biến khiến trẻ bỏ lỡ giai đoạn vàng can thiệp

Hãy cùng Trung tâm Hừng Đông lật tẩy 5 hiểu lầm phổ biến nhất dưới góc nhìn khoa học để có hướng đi đúng đắn nhất cho tương lai của con!
 

1. “Con trai chậm nói là bình thường!”

▶️Thực tế: Nhiều gia đình dùng kinh nghiệm truyền miệng từ thế hệ trước để “bình thường hóa” sự chậm trễ của con, đặc biệt là với bé trai.

▶️Sự thật từ chuyên gia: Ngôn ngữ không tự nhiên sinh ra khi trẻ lớn lên, nó là kết quả của các liên kết thần kinh mạnh mẽ giữa vùng hiểu (Wernicke) và vùng phát âm (Broca) trong não bộ. Theo nghiên cứu từ Đại học Harvard, não bộ hoạt động theo nguyên lý “Dùng hay mất” (Use it or lose it). Việc trì hoãn đánh giá khi trẻ có dấu hiệu chậm nói (như 18 tháng chưa nói từ đơn, 24 tháng chưa nói từ đôi) sẽ khiến các mạch thần kinh ngôn ngữ ít được kích hoạt rơi vào quá trình “cắt tỉa tự nhiên” của não bộ. Khi các liên kết này bị teo hẹp và mất đi, việc can thiệp ở giai đoạn muộn sẽ phải mất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc hơn gấp bội để xây dựng lại từ đầu.
 

2. “Nó chỉ đang lười nói thôi, lúc nào thích là nó nói.”

▶️Thực tế: Trẻ thỉnh thoảng bật ra được một vài từ, nhưng phần lớn thời gian lại dùng hành động (ví dụ: kéo tay người lớn) để đòi hỏi. Phụ huynh cho rằng con chỉ lười.

▶️Sự thật từ chuyên gia: Con người sinh ra với bản năng khao khát giao tiếp. Một đứa trẻ sơ sinh ngay từ khi chào đời đã biết khóc để đòi ăn, biết mỉm cười xã hội lúc 6-8 tuần tuổi, và biết bập bẹ từ 6 tháng tuổi. Việc trẻ sử dụng tiếng khóc hoặc hành vi kéo tay người lớn (sử dụng người khác như một công cụ) thay vì dùng lời nói là biểu hiện của việc thiếu hụt ngôn ngữ diễn đạt hoặc thiếu hụt động lực giao tiếp xã hội.
 

3. “Cứ cho đi nhà trẻ, tiếp xúc với các bạn là tự khắc biết nói, biết chơi.”

▶️Thực tế: Đây là giải pháp được nhiều người truyền tai nhau khi thấy trẻ có dấu hiệu chậm phát triển.

▶️Sự thật từ chuyên gia: Môi trường mầm non bình thường rất tốt cho những trẻ không gặp vấn đề về rối loạn phát triển. Tuy nhiên, đối với trẻ đang có các rối loạn phát triển như Rối loạn phổ tự kỷ (RLPTK) hay Rối loạn tăng động giảm chú ý (RLTĐGCY), thả trẻ vào một môi trường quá đông và nhiều kích thích mà không có sự hỗ trợ chuyên biệt có thể khiến trẻ bị ngợp, gia tăng hành vi không phù hợp và ngày càng thu mình.
 

4. “Trẻ con thì đứa nào cũng hiếu động, lớn lên sẽ tự hết.”

▶️Thực tế: Ranh giới giữa một đứa trẻ “hiếu động” và một trẻ mắc Rối loạn tăng động giảm chú ý (RLTĐGCY) thường bị các gia đình xóa nhòa bằng suy nghĩ trẻ con nghịch ngợm là bình thường.

▶️Sự thật từ chuyên gia: RLTĐGCY là một rối loạn phát triển phổ biến, được biểu hiện bởi sự giảm chú ý, lộn xộn hay thiếu quy tắc, và/hoặc tăng động, xung động. Trẻ có RLTĐGCY không thể tự “chữa lành” chỉ bằng việc lớn lên. Nếu không được có sự hỗ trợ và can thiệp trị liệu kịp thời, sự bốc đồng, kém tập trung sẽ kéo dài đến tuổi trưởng thành, gây ra các hệ lụy nghiêm trọng về kết quả học tập, các vấn đề hành vi, cảm xúc, lòng tự trọng và các mối quan hệ xã hội. 
 

5. “Con bị thế này là do xem điện thoại, tivi quá nhiều.”

▶️Thực tế: Nhiều bậc phụ huynh rơi vào trạng thái dằn vặt, tội lỗi vì lỡ cho con xem thiết bị điện tử nhiều. Họ tin rằng chỉ cần cắt hoàn toàn màn hình, thả con ra không gian tự nhiên là con sẽ tự biết nói, biết tương tác.

▶️Sự thật từ chuyên gia: Thiết bị điện tử là “chất xúc tác” làm trầm trọng thêm các triệu chứng, nhưng không phải là nguyên nhân gốc rễ sinh ra các rối loạn phát triển như RLPTK hay RLTĐGCY. Rối loạn phổ tự kỷ hay tăng động giảm chú ý là những rối loạn phát triển thần kinh mang tính bẩm sinh và di truyền, liên quan đến cấu trúc não bộ. Việc lạm dụng màn hình khiến trẻ mất cơ hội tương tác xã hội thực tế. Cắt điện thoại là điều kiện cần nhưng chưa đủ, trẻ vẫn cần được có sự đánh giá lâm sàng và can thiệp giáo dục có chủ đích để hỗ trợ trẻ bù đắp được các kỹ năng đã mất.
 

Sự can thiệp sớm đúng cách có thể làm thay đổi hoàn toàn quỹ đạo phát triển của một đứa trẻ. Để có được lộ trình can thiệp hiệu quả, bước đầu tiên và quan trọng nhất là đánh giá chuyên sâu và toàn diện.
 

Tại Trung tâm Hừng Đông, chúng tôi thấu hiểu những băn khoăn của cha mẹ. Với đội ngũ chuyên gia tâm lý lâm sàng giàu kinh nghiệm, Trung tâm Hừng Đông tự hào cung cấp dịch vụ sàng lọc, đánh giá và chẩn đoán các rối loạn phát triển (RLPTK, RLTĐGCY, Chậm nói, Rối loạn học tập,...) đạt chuẩn khoa học.
 

Vì sao phụ huynh nên chọn đánh giá tại Trung tâm Hừng Đông?

• Sử dụng các công cụ và các trắc nghiệm theo chuẩn quốc tế.
• Quy trình đánh giá đa chiều: Quan sát lâm sàng, phỏng vấn phụ huynh/ người chăm sóc và tương tác trực tiếp với trẻ.
• Tư vấn lộ trình can thiệp cá nhân hóa, thực tế và đồng hành sát sao cùng gia đình.

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.) [DSM-5] - Tiêu chuẩn chẩn đoán Rối loạn phổ tự kỷ (F84.0).

Barkley, R. A. (2015). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment. Guilford Press.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2023). Data & Statistics on Autism Spectrum Disorder.

Child Mind Institute. (2023, February 23). Parents Guide to Developmental Milestones. Child Mind Institute. https://childmind.org/guide/parents-guide-to-developmental-milestones/

Elmaghraby, R., & Garayalde, S. (2022). What is ADHD? American Psychiatric Association. https://www.psychiatry.org/patients-families/adhd/what-is-adhd